กัญชาส่งผลต่อสมองอย่างไร

กัญชามักถูกเรียกว่าเป็นพืชที่มีฤทธิ์ต่อจิตประสาท และคำกล่าวนี้ก็มีเหตุผลรองรับ ผลของกัญชาต่อสมองนับเป็นหนึ่งในแง่มุมที่มีการศึกษากันมากที่สุดเกี่ยวกับการทำงานของพืชชนิดนี้ เมื่อการใช้กัญชาแพร่หลายมากขึ้นทั่วโลก ผู้คนจำนวนมากจึงเริ่มตั้งคำถามง่าย ๆ ว่า เกิดอะไรขึ้นภายในสมองกันแน่เมื่อ THC เข้าสู่ร่างกาย

หลายท่านอาจสงสัยว่าเหตุใดกัญชาจึงถูกเรียกว่าเป็นพืช ที่เปลี่ยนสภาวะการรับรู้ ต่อไปนี้คือสิ่งที่อาจเกิดขึ้นกับสมองเมื่อใช้กัญชา

สรุปประเด็นสำคัญ

• THC ในกัญชาจะเข้าจับกับตัวรับในสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการสร้างความจำ ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาด้านการคิด
• เนื่องจากสมองยังพัฒนาต่อเนื่องจนถึงอายุประมาณ 25 ปี ผู้ที่อายุน้อยจึงไวต่อผลของกัญชาเป็นพิเศษ ซึ่งอาจกระทบต่อสมาธิและการเรียนรู้
• การได้รับ THC ในช่วงวัยรุ่นอาจส่งผลต่อการตัดสินใจ
• ในทางกลับกัน นักวิจัยพบผลที่ตรงข้ามกัน โดยผู้ป่วยที่ใช้กัญชาทางการแพทย์มีผลการทดสอบด้านการรู้คิดดีขึ้น
• ผลระยะสั้นต่อสมองที่ผู้บริโภคหลายท่านรายงาน เช่น ความรู้สึกสงบ ผ่อนคลาย และอารมณ์ดีขึ้น
• ผลระยะยาวต่อสมอง เช่น ความจำที่ลดลงและความบกพร่องของการรู้คิด

กัญชาส่งผลเสียต่อสมองหรือไม่

กัญชามีสารที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติหลายชนิด เช่น แคนนาบิไดออล (CBD) ซึ่งนักวิจัยยังคงศึกษาความเกี่ยวข้องกับความวิตกกังวลและความเจ็บปวด อย่างไรก็ตาม กัญชาก็อาจก่อให้เกิดปัญหาด้านการคิด การวางแผนจัดการ และการทำกิจกรรมที่ต้องอาศัยสติรู้ตัวเต็มที่ เช่น การขับขี่ หรือการเล่นเครื่องดนตรี เหตุผลก็คือสารออกฤทธิ์หลักของกัญชาอย่าง Tetrahydrocannabinol หรือ THC จะเข้าจับกับตัวรับในสมองส่วนสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการสร้างความจำ ทั้งฮิปโปแคมปัส อะมิกดาลา และเปลือกสมอง

กัญชาส่งผลต่อสมองที่กำลังพัฒนาอย่างไร

กัญชาส่งผลต่อพัฒนาการของสมอง โดยเฉพาะในทารก เด็ก และวัยรุ่น ซึ่งเป็นกลุ่มที่ไวต่อผลของกัญชา โดยเฉพาะ THC เนื่องจากสมองยังพัฒนาต่อเนื่องจนถึงอายุประมาณ 25 ปี ดังนั้น การใช้กัญชาก่อนอายุ 18 ปี จึงอาจส่งผลต่อการสร้างวงจรประสาทสำหรับการทำงานสำคัญ เช่น สมาธิ ความจำ และการเรียนรู้ และผลกระทบเหล่านี้อาจคงอยู่ยาวนานหรือถาวร วัยรุ่นที่ใช้กัญชาเป็นประจำจึงอาจมีปัญหาด้านการเรียน เพราะมักจดจำสิ่งต่าง ๆ ได้ยากขึ้น

งานวิจัยปี 2559 ระบุว่า การได้รับ THC ในช่วงวัยรุ่นอาจส่งผลต่อโครงสร้างและการทำงานของสมอง จนนำไปสู่ปัญหาด้านทักษะทางสมองที่ยืดเยื้อยาวนาน อีกทั้งยังเชื่อมโยงกับการทำงานของสมองในส่วนที่ดูแลการสร้างนิสัยและกิจวัตร รวมถึงการคิดและการตัดสินใจ ที่น่าสนใจคือ นักวิจัยอีกกลุ่มหนึ่งกลับพบผลที่ตรงกันข้ามในกลุ่มผู้ใช้กัญชาทางการแพทย์ โดยหลังจากใช้ต่อเนื่องไม่กี่เดือน ผู้ป่วยกลุ่มนี้กลับทำแบบทดสอบด้านการรู้คิดได้ดีขึ้น

ผลระยะสั้นต่อสมอง

เมื่อ THC ซึ่งเป็นสารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทหลักของกัญชาเข้าสู่สมองหลังการบริโภค จะส่งผลต่อการทำงานของสมองในส่วนที่เกี่ยวข้องกับความคิด ความรู้สึก และการรับรู้ การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล ผู้บริโภคแต่ละท่านจึงอาจไม่ได้รับผลระยะสั้นที่เหมือนกัน ปริมาณ THC ที่ได้รับถือเป็นปัจจัยสำคัญ โดยผู้ที่บริโภคในปริมาณสูงมีแนวโน้มจะได้รับผลข้างเคียงเชิงลบมากกว่า ผลระยะสั้นที่ผู้บริโภคจำนวนมากรายงาน ได้แก่

• ความรู้สึกสงบและผ่อนคลาย
• อารมณ์ดีขึ้น
• การรับรู้ที่เปลี่ยนไป
• ความอยากอาหารที่เพิ่มขึ้น
• ระดับความเครียดที่เปลี่ยนแปลงไปตามที่ผู้บริโภคบางท่านรายงาน
• การรับรู้ความเจ็บปวดที่เปลี่ยนไปตามที่ผู้บริโภคบางท่านรายงาน

ผลที่ไม่พึงประสงค์จาก THC ในปริมาณสูง อาจรวมถึง

• ปัญหาด้านการคิดและการจดจำ
• ความสามารถในการตัดสินใจและการแก้ปัญหาที่ลดลง
• ปัญหาด้านการทรงตัว การประสานงานของร่างกาย และเวลาตอบสนอง
• ความวิตกกังวลและอาการตื่นตระหนก
• การเห็นภาพหลอน
• ความสับสน

ผลระยะยาวต่อสมอง

ผลระยะยาวจะค่อย ๆ ก่อตัวขึ้นเมื่อใช้กัญชาเป็นประจำ ไม่ว่าจะทุกวันหรือเกือบทุกวัน โดยเริ่มสะสมตั้งแต่ระดับวัน ต่อเนื่องไปเป็นสัปดาห์ เป็นเดือน และเป็นปี องค์กร SAMHSA ระบุว่า ผู้ใหญ่ที่ใช้กัญชา 1 ใน 10 คนจะเกิดความผิดปกติจากการใช้กัญชา (cannabis use disorder) และอัตรานี้เพิ่มขึ้นเป็น 1 ใน 6 คนในกลุ่มที่เริ่มใช้ตั้งแต่วัยรุ่น ผู้ที่ใช้เป็นประจำยังอาจมีความเสี่ยงสูงขึ้นต่อความผิดปกติจากการใช้สารเสพติดชนิดอื่นและแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะหากเริ่มใช้ตั้งแต่อายุยังน้อย ส่วนผู้ที่ใช้กัญชาซึ่งมี THC สูงต่อเนื่องเป็นเวลานานก็พบความเชื่อมโยงกับการเห็นภาพหลอนและความหวาดระแวง ซึ่งสัมพันธ์กับปัญหาสุขภาพจิตอื่น ๆ เช่น ภาวะซึมเศร้า ความวิตกกังวล และโรคจิตเภท ผลระยะยาวอื่น ๆ ที่อาจพบ ได้แก่

• ความบกพร่องของการรู้คิด
• ความจำที่ลดลง
• ความทนต่อกัญชาที่เพิ่มขึ้น
• ภาวะพึ่งพิงกัญชา
• สมาธิที่ลดลง
• ระดับ IQ ที่ลดลง

ผลกระทบจะรุนแรงขึ้นในผู้ที่เริ่มใช้ตั้งแต่อายุน้อย ใช้เป็นประจำ และใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานาน เพราะผลเหล่านี้อาจไม่สามารถฟื้นคืนได้เต็มที่ แม้จะหยุดใช้ไปแล้วก็ตาม

บทสรุป

แม้กัญชาจะมีสารที่นักวิจัยยังคงศึกษาอยู่ แต่การใช้ก็ส่งผลต่อสมองไม่มากก็น้อย ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว โดยคุณสมบัติด้านการออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทของ THC เป็นปัจจัยหลักเบื้องหลังผลกระทบส่วนใหญ่ที่มีต่อสมอง สำหรับผู้ที่อายุน้อย กัญชาอาจกระทบต่อพัฒนาการของสมอง จนนำไปสู่ปัญหาด้านการเรียนเพราะมักมีปัญหาเรื่องความจำ โดยรวมแล้ว ผลของกัญชาต่อสมองแบ่งได้เป็นสองประเภทหลัก คือผลระยะสั้นและผลระยะยาว ผลระยะสั้นจะเกิดขึ้นหลังจากสารเข้าสู่สมอง ทำให้รู้สึกเคลิ้มสุขและผ่อนคลาย แต่หากบริโภคในปริมาณสูง ก็อาจพบผลที่ไม่พึงประสงค์ เช่น การเห็นภาพหลอนและความสับสน ส่วนผลระยะยาวจะค่อย ๆ พัฒนาขึ้นจากการใช้เป็นประจำ และส่งผลต่อการรู้คิด สมาธิ และความจำ