กัญชาและโดปามีน ความเชื่อมโยงที่ควรทำความเข้าใจ

กัญชาเป็นพืชที่ผ่านการศึกษามาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในมุมประโยชน์และข้อควรระวัง งานวิจัยหลายชิ้นชี้ตรงกันว่าผู้ใช้บางรายรายงานว่ากัญชาอาจมีส่วนช่วยในเรื่องอาการปวดเรื้อรัง การอักเสบ และอาการชัก อย่างไรก็ตาม ผลต่อร่างกายในระยะยาวยังเป็นเรื่องที่ควรพิจารณาอย่างรอบคอบ งานวิจัยล่าสุดระบุว่าการใช้ติดต่อกันเป็นเวลานานอาจส่งผลต่อการทำงานของสมองได้

บทความนี้จะพาท่านสำรวจความเชื่อมโยงระหว่างกัญชากับระดับโดปามีนในเชิงลึกครับ

สรุปประเด็นสำคัญ

• โดปามีนคือสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกพึงพอใจ เมื่อถูกหลั่งออกมาจะนำมาซึ่งความรู้สึกเป็นสุข
• ความรู้สึกพึงพอใจที่เกิดขึ้นทำให้ร่างกายต้องการสัมผัสซ้ำ จึงเป็นเหตุผลที่อาหารบางชนิดและสารบางตัวอาจนำไปสู่การเสพติด
• ระดับโดปามีนที่สูงหรือต่ำเกินไปสัมพันธ์กับภาวะต่าง ๆ เช่น โรคพาร์กินสัน ADHD และโรคอ้วน
• THC จับกับตัวรับ CB1 และ CB2 ซึ่งส่งผลต่อการทำงานของระบบโดปามีน
• CBD อาจช่วยเพิ่มระดับโดปามีนชั่วคราว และช่วยปรับสมดุลของระบบ
• ผู้ที่ใช้กัญชาในปริมาณมากต่อเนื่อง ระดับโดปามีนมักลดลง ทั้งนี้สมองสามารถฟื้นตัวได้เมื่อหยุดการใช้

โดปามีนคืออะไร และเหตุใดจึงสำคัญ

โดปามีนเป็นสารสื่อประสาทที่ทำหน้าที่เป็น เส้นทางสู่ความรู้สึกพึงพอใจ ในระบบรางวัลของสมอง ระบบนี้ออกแบบมาเพื่อมอบความรู้สึกเป็นสุข และทำให้ร่างกายอยากกลับไปสัมผัสสิ่งที่นำมาซึ่ง ความสุข อีกครั้ง อธิบายได้ว่าเหตุใดเราจึงกลับไปหา ขนมหวาน (สำหรับท่านที่ชื่นชอบรสหวาน) หรือสารบางชนิดอย่างกัญชาซ้ำ ๆ โดปามีนยังเกี่ยวข้องกับการทำงานของร่างกายอีกมาก ทั้งการเคลื่อนไหว แรงจูงใจ พฤติกรรม สมาธิ การนอนหลับ อารมณ์ การเรียนรู้ และการหลั่งน้ำนม นอกจากนี้โดปามีนยังเป็นส่วนหนึ่งของกลไก “สู้หรือถอย” เมื่อร่างกายเผชิญสถานการณ์เครียดหรืออันตราย

ระดับโดปามีนที่สูงหรือต่ำกว่าปกติ สัมพันธ์กับโรคหลายชนิด โรคพาร์กินสัน ภาวะขาอยู่ไม่สุข และ ADHD มักเชื่อมโยงกับระดับโดปามีนที่ต่ำ ขณะที่ภาวะแมเนีย โรคอ้วน และการเสพติดเชื่อมโยงกับระดับที่สูง สำหรับโรคจิตเภทนั้นเกี่ยวข้องกับทั้งสองระดับ อาการหลงผิดและประสาทหลอนอาจมาจากระดับโดปามีนสูง ส่วนภาวะขาดแรงจูงใจมาจากระดับที่ต่ำ

กัญชาส่งผลต่อโดปามีนอย่างไร

กัญชาและสารอื่น ๆ เช่น เฮโรอีน ทำงานโดยเลียนแบบสารสื่อประสาทตามธรรมชาติ และเข้าไปแทรกการส่งสัญญาณระหว่างเซลล์สมอง สารเหล่านี้กระตุ้นศูนย์รางวัลในสมองเกินระดับปกติ การใช้อย่างต่อเนื่องอาจทำให้ สมอง บางส่วนตอบสนองน้อยลง กล่าวคือ ผู้ใช้อาจไม่รู้สึกพึงพอใจจากสิ่งอื่นเทียบเท่ากับสารนั้น จนนำไปสู่การเพิ่มปริมาณเพื่อให้ได้ผลเท่าเดิม

กัญชากับระบบเอนโดแคนนาบินอยด์

ระบบเอนโดแคนนาบินอยด์ (ECS) มีหน้าที่ดูแลและปรับสมดุลการทำงานของร่างกายในหลายมิติ ทั้ง ความอยากอาหาร ระบบภูมิคุ้มกัน การนอนหลับ ความจำ และอารมณ์ ในร่างกายของเรามีตัวรับเอนโดแคนนาบินอยด์มากกว่าร้อยชนิด แต่ละชนิดส่งผลต่อร่างกายและสุขภาพในแบบเฉพาะของตัวเอง THC เป็นแคนนาบินอยด์ที่ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท ในขณะที่ CBD ไม่ออกฤทธิ์ในลักษณะนั้น ทั้งสองตัวส่งผลต่อระดับโดปามีนเหมือนกัน แต่ในรูปแบบที่แตกต่างกัน

THC และโดปามีน

THC จับกับตัวรับ CB1 และ CB2 และเข้าไปแทนที่ อะนานดาไมด์ ซึ่งเป็นเอนโดแคนนาบินอยด์ตามธรรมชาติของร่างกายที่เกี่ยวข้องกับความสุข เมื่อ THC เข้าไปจับตัวรับเหล่านี้ การทำงานปกติของอะนานดาไมด์จึงถูกขัดจังหวะ งานวิจัยปี 2017 พบว่า การได้รับ THC ทำให้โดปามีนเพิ่มขึ้นในระยะสั้น และกระตุ้นระบบรางวัลของสมอง ซึ่งเป็นสาเหตุที่ผู้ใช้รายงานความรู้สึก เคลิ้มจาก THC

เมื่อใช้ THC ต่อเนื่อง ระบบโดปามีนจะปรับตัวโดยลดความไวลงเพื่อชดเชยการกระตุ้นที่มากเกินไป ภาวะนี้เรียกว่า การลดความไว ผลที่ตามมาคือ สิ่งที่เคยให้รางวัลเริ่มไม่กระตุ้นเหมือนเดิม การประสานการเคลื่อนไหวลดลง ความจำถดถอย แรงจูงใจน้อยลง และอารมณ์อาจควบคุมได้ยากขึ้น

CBD และโดปามีน

CBD (แคนนาบิไดออล) ไม่มีฤทธิ์เสพติด ต่อสมอง และไม่ส่งผลเสียในระยะยาว แม้จะเพิ่มระดับโดปามีนชั่วคราว CBD เป็นที่รู้จักในเรื่องคุณสมบัติเฉพาะตัว ผู้ใช้บางรายรายงานว่าอาจช่วยเรื่องการอักเสบและการบรรเทาอาการปวด มีการกล่าวถึงเรื่องการปกป้องระบบประสาท และบางรายเล่าว่าอาจมีส่วนช่วยกับอาการวิตกกังวลและ ภาวะซึมเศร้า CBD ไม่จับกับ CB1 และ CB2 ในแบบเดียวกับ THC เนื่องจากโครงสร้างโมเลกุลที่ต่างกัน จึงทำงานในลักษณะอ้อม ๆ ผ่านเซลล์ประสาท งานวิจัยหลายชิ้นชี้ว่า CBD อาจช่วยปรับสมดุลโดปามีน ในสมอง โดยเพิ่มหรือลดตามที่ร่างกายต้องการ

การใช้กัญชาเป็นประจำส่งผลให้โดปามีนลดลง

การใช้กัญชาต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี หรือ การใช้ในปริมาณมาก ทำให้ระดับโดปามีนลดลง ซึ่งส่งผลต่อการประมวลผลแรงจูงใจ ความพึงพอใจ และระบบรางวัลในสมอง อาจทำให้แรงจูงใจลดลงและอารมณ์เปลี่ยนแปลง นี่อาจเป็นคำอธิบายความเชื่อมโยงระหว่างกัญชากับปัญหาสุขภาพจิตบางประเภท เช่น โรคจิตเภท ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้า

ข่าวดีที่ควรรับทราบ

แม้ข้อมูลข้างต้นอาจฟังดูน่ากังวล แต่ก็มีแง่มุมที่ให้ความหวัง เมื่อผู้ใช้หยุด THC สมองจะเริ่มฟื้นตัว และเมื่อเวลาผ่านไป ระบบโดปามีนจะกลับมาสู่ระดับความไวเหมือนช่วงก่อนใช้ได้ในที่สุด THC ไม่ได้ทำลายเซลล์สมอง เพียงแต่เปลี่ยนวิธีการทำงานของเซลล์เท่านั้น ตราบใดที่เซลล์ยังคงอยู่ ก็ยังมีโอกาสฟื้นตัว

สรุป

การใช้กัญชาส่งผลให้มีการหลั่งโดปามีน นำมาซึ่งความรู้สึกพึงพอใจ ร่างกายจึงโหยหาความรู้สึกนั้นซ้ำ ๆ อธิบายเหตุผลที่ผู้คนกลับไปหาสิ่งที่ให้ความสุข จนอาจนำไปสู่การเสพติด การใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจทำให้ระบบโดปามีนลดความไวและระดับโดปามีนลดลง ข่าวดีคือเมื่อหยุดใช้ สมองสามารถฟื้นตัว และระบบโดปามีนสามารถกลับมาทำงานเหมือนเดิมได้ครับ