กัญชากับภาวะซึมเศร้า: ช่วยได้จริงไหม?

ภาวะซึมเศร้า หรือที่หมอเรียกว่าโรคซึมเศร้าทางคลินิก เป็นปัญหาสุขภาพจิตที่เจอกันได้บ่อยมาก ทำให้คนเรารู้สึกหม่นๆ หมดอารมณ์กับทุกอย่าง กระทบทั้งความคิด อารมณ์ พฤติกรรม แล้วลามไปถึงร่างกายด้วย

ปกติหมอจะจ่ายยาต้านเศร้าหรือยาปรับอารมณ์ให้ แต่ผลที่ได้ก็จำกัด บางคนกินแล้วไม่ตอบสนองเลย บางคนกินไปเรื่อยๆ ก็ยังไม่หาย หลายคนเลยลองหันมาพึ่งกัญชาดู ผู้ใช้บางรายบอกว่าอาจช่วยให้รู้สึกดีขึ้น พอเป็นทางออกในการรับมือกับวันแย่ๆ ได้

สรุปประเด็นสำคัญ

• ซึมเศร้าคือภาวะที่รู้สึกเศร้า หมดความสนใจในกิจกรรมต่างๆ ติดต่อกันนาน
• ไม่ได้มีสาเหตุเดียว เกิดจากหลายปัจจัยรวมกัน
• THC กับ CBD ทำงานกับตัวรับในร่างกาย ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการลดความเครียดและความวิตกกังวล
• งานวิจัยจาก University of Buffalo พบว่า THC และ CBD อาจช่วยบรรเทาความเครียดและภาวะซึมเศร้าได้ แต่ยังต้องศึกษาอีกเยอะ
• ซึมเศร้ามีแนวโน้มพัฒนาไปเป็นการติดยาได้
• การใช้กัญชาเพื่อรับมือกับซึมเศร้าก็มีความเสี่ยง อาจทำให้อาการแย่ลง กระตุ้นโรคจิตเภท หรือทำให้เกิดอาการขาดแรงจูงใจได้

ทำความรู้จักภาวะซึมเศร้า

องค์การอนามัยโลก (WHO) นิยามภาวะซึมเศร้าว่าเป็นความผิดปกติทางจิตที่พบบ่อย คนที่เป็นจะมีอารมณ์หม่น สูญเสียความสุขหรือความสนใจในกิจกรรมต่างๆ เป็นเวลานาน ซึ่งกระทบทุกแง่มุมของชีวิต ทั้งที่บ้าน ที่เรียน ที่ทำงาน ทุกคนเป็นได้ แต่ผู้หญิงมีแนวโน้มเป็นมากกว่าผู้ชาย

อาการที่พบบ่อย

ตอนที่อาการกำเริบ คนเรามักรู้สึกเศร้า หงุดหงิด ว่างเปล่า สิ้นหวัง ไม่อยากทำอะไรเลย แม้แต่เรื่องพื้นฐานอย่างลุกขึ้นมาอาบน้ำก็ยังยาก ความรู้สึกพวกนี้จะขึ้นๆ ลงๆ อาจกินเวลาเกือบทั้งวัน แทบทุกวัน หรืออย่างน้อย 2 สัปดาห์ขึ้นไป อาการอื่นๆ ที่มักเจอด้วยกันคือ:

• ความอยากอาหารหรือน้ำหนักเปลี่ยน
• เพลีย ไม่มีแรง รู้สึกล้าตลอดเวลา
• นอนไม่หลับ หรือนอนเยอะเกินไป
• รู้สึกผิด รู้สึกว่าตัวเองไร้ค่า
• มีความคิดเรื่องความตายหรือฆ่าตัวตาย
• มีความคิดทำร้ายตัวเอง
• สมาธิแย่ลง

สาเหตุของซึมเศร้า

National Health Service (NHS) ของอังกฤษบอกชัดว่าซึมเศร้าไม่ได้มีสาเหตุเดียว มันเป็นผลพวงจากหลายปัจจัยที่เกี่ยวพันกันซับซ้อน ทั้งสังคม จิตใจ ชีวภาพ เช่น เหตุการณ์ร้ายๆ ในชีวิต ตกงาน สูญเสียคนที่รัก หรือเรื่องสะเทือนใจ คนที่เคยถูกทำร้าย ถูกใช้ความรุนแรงในครอบครัว หรือมาจากครอบครัวแตกแยก ก็มีแนวโน้มเป็นซึมเศร้าได้ง่ายกว่า

วิทยาศาสตร์เบื้องหลังกัญชากับซึมเศร้า

ตอนที่เราใช้กัญชา ร่างกายจะตอบสนองด้วยการปล่อยสารสื่อประสาทที่ส่งผลต่อสมองและร่างกาย สารเคมีที่ร่างกายผลิตขึ้นเองตามธรรมชาติเรียกว่า เอนโดแคนนาบินอยด์ ซึ่งมีอิทธิพลต่อสารสื่อประสาท เหล่านี้ ปกติสมองจะคุมระดับสารสื่อประสาทที่กำหนดประสาทสัมผัส อารมณ์ และอื่นๆ แต่พอคุมไม่อยู่ เราก็จะรู้สึกเศร้าหนัก หงุดหงิด อารมณ์แปรปรวน ซึ่งเป็นอาการหลักของซึมเศร้าและปัญหาสุขภาพจิตอื่นๆ

แคนนาบินอยด์อย่าง THC และ CBD ทำงานกับตัวรับ CB1 และ CB2 ในร่างกาย มักมีรายงานว่าส่งผลต่อสมอง ซึ่งอาจช่วยลดอาการเครียดและวิตกกังวลได้ ทั้งความเครียดเรื้อรังและโรควิตกกังวลก็มักมาคู่กับซึมเศร้า แล้วทำให้อาการแย่ลงได้

กัญชาอาจช่วยลดอาการซึมเศร้าได้

คนที่เป็นซึมเศร้ามีแนวโน้มใช้กัญชามากกว่าคนทั่วไป งานวิจัยล่าสุดบ่งชี้ว่าผู้ป่วยกลุ่มนี้หันมาใช้กัญชาเพื่อบรรเทาอาการ ซึ่งเป็นหนึ่งในเหตุผลที่พบบ่อยที่สุดของการใช้กัญชา

แต่งานวิจัยเรื่องประโยชน์ของกัญชาในการช่วยซึมเศร้ายังอยู่ช่วงเริ่มต้น ยังต้องมีหลักฐานอีกเยอะ การศึกษาเบื้องต้นจาก Research Institute on Addictions (RIA) ที่ University of Buffalo กำลังศึกษาเอนโดแคนนาบินอยด์ ภาวะซึมเศร้า และความเครียด งานทดลองในสัตว์ชี้ว่าแคนนาบินอยด์อย่าง THC และ CBD อาจช่วยบรรเทาความเครียดได้ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดซึมเศร้าทั้งในสัตว์และคน ปัจจุบัน FDA (สหรัฐฯ) ยังไม่อนุมัติ ให้ใช้กัญชารักษาซึมเศร้า แต่งานวิจัยล่าสุด ที่ตีพิมพ์เดือนมีนาคม 2024 จากผู้ป่วยที่โรงพยาบาล LVR University Hospital เมือง Essen ก็เจอข้อมูลน่าสนใจ ผู้ป่วยที่ใช้กัญชาทางการแพทย์รายงานว่าความรุนแรงของอาการซึมเศร้าลดลง

ตามงานวิจัยปี 2018 การสูบกัญชาอาจเชื่อมโยงกับการลดระดับซึมเศร้าในระยะสั้น แต่นักวิจัยก็พบว่าการใช้ซ้ำๆ ไม่ได้ช่วยในระยะยาว อีกงานวิจัย ที่ตีพิมพ์ปี 2021 รายงานว่าผู้ใช้กัญชา โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ CBD เข้มข้น มี ระดับซึมเศร้าต่ำกว่า คนที่ไม่ใช้ งานวิจัยยังบอกอีกว่าผู้ใช้กัญชารายงาน คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และ คุณภาพการนอนที่ดีขึ้น ด้วย

สายพันธุ์จาก Siam Green ที่ผู้ใช้บางรายรายงานว่าอาจช่วยเรื่องซึมเศร้า

• Biscotti Mintz สายพันธุ์ Indica hybrid ที่แรง THC อยู่ที่ 22-25% เป็นที่นิยมในวงการแพทย์เพราะให้ฤทธิ์ยกระดับอารมณ์และยูฟอเรีย ผู้ใช้หลายคนรายงานว่าอาจช่วยจัดการกับอาการทางจิตใจอย่างความเครียดและซึมเศร้าได้
• Black Truffle Indica hybrid ที่ให้ THC ราว 18% ฤทธิ์ทางจิตประสาทกลางๆ เป็นตัวเลือกยอดนิยมทั้งสายแพทย์และสายสันทนาการ
• Cozmic Frost เอน Sativa หน่อย (60/40) THC สูงปรี๊ดที่ 26-30% ฤทธิ์ทางจิตประสาทแรง ผู้ใช้บางคนมองว่าเป็นตัวเลือกที่ดีสำหรับเรื่องซึมเศร้า
• Grape Stank Hybrid ที่ขึ้นชื่อเรื่องศักยภาพทางการบำบัด ผู้ใช้บางคนบอกว่าอาจช่วยบรรเทาภาวะหนักๆ อย่างซึมเศร้า ไบโพลาร์ และอาการปวดเรื้อรัง THC อยู่ที่ 22-24%
• Jealousy Hybrid 50/50 แบบเป๊ะ THC 28-30% CBD 0% เหมาะกับคนที่อยากยกอารมณ์ให้สูงขึ้น

ความเสี่ยงต่อสุขภาพจากการใช้กัญชาเพื่อรับมือซึมเศร้า

ภาวะซึมเศร้าเป็นปัจจัยเสี่ยงที่อาจนำไปสู่ ภาวะการใช้กัญชาผิดปกติ (CUD) หรือที่หลายคนเรียกว่า ‘ติดกัญชา’ ทำให้คนเริ่มใช้ถี่ขึ้นหรือพึ่งกัญชาเป็นวิธีรับมือกับโรค ประมาณ 30% ของผู้ใช้กัญชา จะกลายเป็นผู้ติดในที่สุด โดยเฉพาะคนที่เริ่มใช้ก่อนอายุ 18 ยิ่งเสี่ยงสูง

นี่คือสิ่งที่ควรเก็บไว้ในใจเรื่องความเสี่ยง:

อาจทำให้ซึมเศร้าแย่ลง ผลของกัญชาต่างกันไปในแต่ละคน บางคนใช้แล้วไม่ช่วย แถมอาจทำให้อาการหนักกว่าเดิม

กลุ่มอาการขาดแรงจูงใจ (Amotivational Syndrome) การสูบเยอะๆ อาจทำให้ความพอใจในชีวิตลดลง ปัญหาความสัมพันธ์เพิ่ม การงานถดถอย เกิดเป็นภาวะที่เรียกว่า ‘amotivational syndrome’ คือกลายเป็นคนเฉื่อย ไม่อยากเข้าสังคม ทำกิจวัตรประจำวันได้ต่ำกว่าก่อนใช้กัญชา

โรคทางจิตเวช กัญชายังเชื่อมโยงกับปัญหาสุขภาพจิตอื่นๆ เช่น โรคจิต ซึ่งเป็นภาวะที่แยกตัวจากความเป็นจริง มีอาการประสาทหลอนและหลงผิด กัญชาอาจกระตุ้นโรคจิตเภท หรือโรคจิตได้

กัญชายังกระทบร่างกายและจิตใจด้านอื่นๆ ด้วย เช่น:

• การเคลื่อนไหวร่างกายแย่ลง
• ปัญหาการหายใจ (จากการสูบ)
• ความดันโลหิตสูง
• หัวใจเต้นเร็วขึ้น
• ประสาทสัมผัสเพี้ยน
• ความจำมีปัญหา
• การรับรู้เวลาเปลี่ยนไป

ข้อควรระวัง: ต้องไม่ลืมว่า THC ปริมาณสูงมักเพิ่มความวิตกกังวล ความหวาดระแวง และอาการแพนิคได้ ก่อนหันมาใช้กัญชาเพื่อเรื่องซึมเศร้า แนะนำให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญที่มีคุณสมบัติเหมาะสมก่อน

สรุปทิ้งท้าย

ซึมเศร้าคือการที่เรารู้สึกเศร้า หงุดหงิด หรือหมดความสนใจในกิจกรรมพื้นฐานเป็นเวลานาน เกิดจากหลายปัจจัย เช่น ประสบการณ์สะเทือนใจอย่างการสูญเสียคนใกล้ตัว THC และ CBD จากกัญชาทำงานกับตัวรับ CB1 และ CB2 ในร่างกาย มักมีรายงานว่าส่งผลต่อสมอง ซึ่งอาจช่วยบรรเทาความเครียดและความวิตกกังวลที่มักเกิดร่วมกับซึมเศร้า แต่หลักฐานยังไม่เพียงพอจะสนับสนุนหรือแนะนำการใช้กัญชาเพื่อรักษาซึมเศร้า ยังต้องศึกษากันอีกเยอะ