เวลาแวะร้านกัญชา สิ่งที่เห็นบนชั้นวางก็คือดอกแห้ง ๆ พร้อมสูบเป็นหลัก แต่จริง ๆ แล้วต้นกัญชามีดีกว่านั้นเยอะ หลายคนแทบไม่เคยเห็นว่าต้นจริง ๆ ของมันหน้าตาเป็นยังไง มีอะไรซ่อนอยู่บ้าง

อยากรู้เรื่องกัญชาให้ลึกขึ้นแต่ไม่รู้จะเริ่มตรงไหน? เริ่มจากตัวต้นเลยดีกว่า ยินดีต้อนรับสู่ Cannabis Plant 101 เราจะพาทัวร์ทุกส่วนของต้นแบบเข้าใจง่าย ไม่ต้องเป็นนักพฤกษศาสตร์ก็ตามทัน

สรุปสั้น ๆ ก่อนเริ่ม

• ต้นกัญชาไม่ได้มีแค่ดอก ยังมีเกสรตัวเมีย ไตรโคม ข้อ และลำต้น
• ดอกที่เรียกกันว่า bud คือส่วนที่ถูกเล็ม ตากแห้ง แล้วส่งขึ้นชั้นในร้าน
• มีแต่ต้นเพศเมียเท่านั้นที่ให้ดอก
• ไตรโคมคือคนผลิตเรซินใส ๆ ที่อัดแน่นด้วยแคนนาบินอยด์กับเทอร์พีน
• ใบกัญชาที่เห็นกันจนชินตา ใช้เป็นโลโก้ร้านทั่วโลก เรียกว่า fan leaves
• ข้อต่อคือจุดที่บอกเพศของต้น
• ต้นเพศผู้สร้างถุงเกสรขึ้นมาตรงข้อ

เจาะทีละส่วนของต้นกัญชา

ดอก (Flower)

เริ่มที่พระเอกของงานเลย ดอกกัญชาหรือ bud คือส่วนที่อัดแน่นไปด้วยแคนนาบินอยด์และเทอร์พีน ตัวที่ทำให้คนรู้สึกฟินสุด และเป็นส่วนที่หลายคนพูดถึงในแง่ผ่อนคลายร่างกาย ดอกขึ้นเฉพาะบนต้นเพศเมีย และต้องผ่านการตากให้แห้งสนิทดี ก่อนถึงมือผู้ใช้

โคล่า (Cola)

โคล่าคือกลุ่มดอกที่เกาะกันแน่นเป็นช่อใหญ่ตรงปลายกิ่ง ส่วนใหญ่โคล่าหลักจะอยู่บนยอดของต้น และเป็นจุดที่ให้ดอกใหญ่ที่สุด แน่นที่สุด แรงที่สุด ดอกท็อปเชลฟ์ ที่หลายคนตามหา ก็มาจากโคล่าที่ถูกเล็มด้วยมืออย่างประณีตนี่แหละ

เกสรตัวเมีย (Pistil)

เกสรตัวเมียคือส่วนสืบพันธุ์ของดอก สังเกตง่าย ๆ มันคือเส้นเล็ก ๆ ที่เรียกว่าสติกมา ตอนต้นยังอ่อนจะเป็นสีขาว พอแก่ขึ้นจะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นเหลือง ส้ม แดง จนถึงน้ำตาล หน้าที่ของมันคือคอยรับละอองเกสรจากต้นเพศผู้

แบรคต์ (Bracts) กับ คาลิกซ์ (Calyx)

สองตัวนี้ซ่อนตัวเก่ง อยู่ใต้ใบเล็ก ๆ ของโคล่า แบรคต์คือใบสีเขียวรูปหยดน้ำที่ห่ออวัยวะสืบพันธุ์ของเพศเมียไว้ ผิวมันเคลือบด้วยต่อมเรซินที่มีแคนนาบินอยด์เข้มข้นที่สุดในต้น ส่วนคาลิกซ์คือชั้นใส ๆ ที่หุ้มไข่ของต้นเพศเมียอีกที ตามองไม่เห็นต้องส่องด้วยกล้องเท่านั้น

ไตรโคม (Trichomes)

ตัวจิ๋วแต่งานหินสุดในต้น ไตรโคมคือเม็ดเรซินใสคล้ายผลึกที่เกาะอยู่ทั่วดอก ธรรมชาติออกแบบมาให้ปกป้องต้นจากแมลงและศัตรูพืช แต่สำหรับคนเรา มันคือคลังของแคนนาบินอยด์กับเทอร์พีน ที่หลายคนเชื่อมโยงกับความผ่อนคลายและประโยชน์ต่อร่างกาย แฮชเองก็เกิดจากการรวบรวมไตรโคมพวกนี้ล้วน ๆ

ข้อต่อ (Node)

ข้อต่อคือจุดที่กิ่งแตกออกจากลำต้น หรือกิ่งย่อยแตกออกจากกิ่งหลัก บางข้อก็มีดอก มีใบพัด บางข้อก็เปล่า ๆ จุดนี้สำคัญตรงที่บอกเพศของต้นได้ก่อนเข้าวัยเจริญพันธุ์ ระยะห่างระหว่างข้อหรือที่เรียกว่า internodal spacing ก็เป็นตัวบอกว่าต้นนี้จะโตสูงโย่งหรือเตี้ยล่ำ

ลำต้น (Stem)

ลำต้นคือโครงหลักที่ค้ำให้ต้นไม่ล้ม ทำหน้าที่ส่งสารอาหาร กับน้ำไปทั่วทั้งต้น ข้างในเป็นแกนแน่น ๆ ห่อด้วยเปลือกใย ๆ ด้านนอก ถ้าลำต้นอวบหนา แปลว่าต้นแข็งแรง รากดี คนปลูกมักเด็ดยอดทิ้งเพื่อบังคับให้ต้นแตกกิ่งเพิ่มและให้ดอกได้มากขึ้น

ใบพัด (Fan Leaves)

เคยสังเกตป้ายไฟนีออนหน้าร้านกัญชาที่มีใบรูปฝ่ามือไหม? นั่นแหละคือใบพัด ใบใหญ่ ๆ ที่แทบไม่มีเรซินเลย หน้าที่หลักคือเก็บแสงทำสังเคราะห์แสง แต่ละใบมักมีห้าแฉก บางครั้งมากกว่านั้น เป็นทั้งโลโก้และโรงครัวพลังงานของต้น

ใบน้ำตาล (Sugar Leaves)

ใบเล็ก ๆ ที่งอกแซมออกมาจากตัวดอก ผิวเคลือบไตรโคมจนดูเหมือนถูกโรยน้ำตาลไอซิ่ง ชื่อมาจากตรงนี้นี่เอง ใบน้ำตาลถูกเล็มออกไปใช้ต่อในกระบวนการแปรรูปต่าง ๆ ของวงการกัญชา

เพศผู้กับเพศเมีย แยกยังไงให้ไม่งง

ต้นกัญชามีทั้งเพศผู้และเพศเมีย คนละต้นกันเลย ที่อยู่ในโหลขายในร้านทั้งหมดคือดอกจากต้นเพศเมียล้วน ๆ ถ้าอยากดูเพศต้องส่องตรงข้อ ถ้าเจอถุงเล็ก ๆ คล้ายลูกบอลคือเพศผู้ ถ้าเจอเส้นขน ๆ กับใบหยดน้ำคือเพศเมีย ความต่างพวกนี้จะเริ่มเห็นตั้งแต่ก่อนเข้าวัยเจริญพันธุ์ที่เรียกว่า pre-flowers สังเกตได้ตั้งแต่สัปดาห์ที่สี่ของการเติบโต พอครบหกสัปดาห์ก็เห็นชัดเจนแน่นอน

วงการนี้ปลูกเอาดอกเป็นหลัก คนปลูกเลยนิยมทำสิ่งที่เรียกว่า sinsemilla หรือกัญชาไร้เมล็ด วิธีคือไม่ให้ต้นเพศเมียโดนละอองเกสรจากเพศผู้เลย หลายที่ถึงขั้นแยกแปลงหรือกำจัดต้นเพศผู้ทิ้งไปเลย เพื่อให้ต้นเพศเมียทุ่มพลังไปกับการผลิตดอกล้วน ๆ ไม่ต้องเสียพลังไปสร้างเมล็ด

สรุปก่อนปิด

ต้นกัญชาไม่ได้มีแค่ดอกที่เราคุ้นกัน ยังมีใบพัด ใบน้ำตาล โคล่า ไตรโคม แบรคต์ และคาลิกซ์อีกเพียบ แต่ละส่วนทำงานประสานกันหมด ทั้งช่วยให้ต้นโต ช่วยกำหนดความแรงของดอก และส่งผลต่อความรู้สึกที่ผู้ใช้พูดถึงกันบ่อย ๆ รู้จักต้นแบบนี้แล้ว ครั้งหน้าเดินเข้าร้านก็สั่งซื้อได้แบบมือโปรขึ้นอีกระดับ